Deflasyon ve Borç Dinamikleri

Son yazımı bir kaç gün sitede tuttum ki, bütün faniler okusun ve korkudan titreyerek kendine dönsünler. Bu piyasalardan yazın para çıkmaz. Tek karlı yatırım var, VIX sözleşmeleri satın almak, çünkü oynaklık artacak. Bakın, bir kez daha söyleyeyim, aylardan Eylül’ü görmeden piyasalarda trend oluşmaz. Niye derseniz, yatırımcının kafası akıl almaz karışık da ondan. Yedi kocalı Hürmüz gibi, her yerden başka nasihat alıyor.

Makalenin tamamını okumak için www.bilgeekonomist.com u ziyaret edebilirsiniz.

Yeni Bir Finansal Kriz Gelir Mi?

Felaket kahini Roubini, kürede ikinci bir finansal krizin yolda olduğunu buyurmuş. Bence Roubini henüz Nostradamus Süper Ligi çapında bir oyuncu değil. Bu konuda çok sıkı kriterlerim var. Bir krizi öngörmek yetmez, bozuk saat de günde iki kez doğru zamanı gösterir. Marifet, iki ayrı krizi öngörmek. Yeşilada kehanet tellalları sınavını henüz geçemeyen Roubini’yi şüpheyle karşılamanızı tavsiye ederim. Buna karşın, benim krizler konusunda puan tablom fevkalade. 1990’dan bu yana yaşanan krizlerin hiç birini öngöremedim. Dolayısı ile bu sefer sıra bende olabilir.

Makalenin tamamını okumak için www.bilgeekonomist.com u ziyaret edebilirsiniz.

Korku Tuneli

Mesleğimin en keyifli taraflarından biri benden çok daha bilge ve tecrübeli fon yöneticileri ve ekonomistlerin beyanlarını okuyup feyz almak. Çok iyi hatırlıyorum, Yunanistan Krizin’den bir hafta önceydi, çok uzun bir aradan sonra tüm finans ve ekonomi camiası fikir birliğine varmıştı. Küresel kriz bitti. Artık, hızla büyüyeceğiz, bankalarımız ucuz krediler verecek, hep birlikte “Dağ başını duman almış” marşını söyleyerek mutlu yarınlara doğru neşeyle yürüyeceğiz.

Doğuştan depressif ve paranoid olduğum için, haber yorumlama asimetrisi yaşarım. Yani, iyi haberi şüpheyler karşılar, kötü haberi de abartırım. Yukarda bahsettiğim fikir birliğini sezince, ilk aklıma gelen Windows “character map’in” çok yetersiz olduğu idi. Nasıl derseniz, gülen yüz var, ağlayan yüz var, ama “Nah büyürsünüz” anlamına gelecek, mesela, yumruk yapılmış elin ikinci ve üçüncü parmakları arasından çıkan bir başparmak simgesi yok. Ekonomi bilgim duayenlerden, uzmanlardan, kehanet tellallarından çok daha geride olabilir, ama Şeytanı bilirim. Bu Tanrı’nın terkettiği gezegende, iyi olan hiç bir şey uzun sürmez.

Nitekim sürmedi de, Cuma akşamı “çok kuvvetli ABD tarım dışı istihdam verisi açıklanacak da son ayın zararını kapatacağız” diye ağzı açık ayran budalası gibi pozisyon alan fon yöneticileri, önce tam kasık altına Macaristan’dan sert bir tekme yediler. Arkasından, ABD’de tarım dışı istihdam hakemin arkası dönükken tam burun kemiğine dirsek attı.

Dünya bu badireyi de atlabilir mi? Tabii ki atlatır. Elde kalan son bir kaç kuruş harcanarak yeniden harcamalar artırılır, bankalara perde arkasından “basın gaza, merak etmeyin zararları biz karşılarız” denir. Son 8 yıldır her düşüten sonra fırlayan piyasalarda kazanmaya alışmış fon yöneticileri “bu da geçer, bak zaten mal ucuzladı” diye yine risk alırlar. Ama, bu senaryoda dahi acı son engellenemez. Çünkü küresel ekonomide köklü reform ve işbirliği olmadan aşılması güç dengesizlikler, sistemin yapısında ise habis süreçleri besleyen programlama hataları var.

Nasıl olsa Korku Tunelin’de seyahat uzun sürecek, felaket senaryoları üretmek için bol vaktim olacak. Keyifle önce TL’yi seçiyorum. PIIGS krizinden önce TL’nin yazın dolara karşı 1.35’ kadar yükselebileceği, aynı boyutta olmasa da dolar-Euro’dan oluşan döviz sepetine karşı da değerleneceği genel kabul görüyordu. TL’nin Türkiye’nin cari dengesi çerçevesinde aşırı değerli olduğunu düşünmeme karşın, ben de bu görüşe katıldım. Bankalar dışardan çok rahat kredi buluyor, sıcak para ve doğrudan yabancı yatırımı ise kriz öncesinde kadar olmasa da ödemeler dengesine pozitif katkı yapıyordu.

Avrupa’da borç krizinin sürmesi halinde bu varsayımları değiştirmemiz gerekebilir. Pek inandırıcı bulmamakla beraber, Türkiye’de büyüme ivmesinin yıl boyunca güçlü kalarak, cari açığı yıl sonunda 35 milyar dolara kadar yükselteceğini kabullendim. Bunun dışında bir de vadesi gelen dış kredilerin anaparası var. Bunun da 40 milyar dolar kadar olacağını tahmin ediyorum.

Avrupa’da borç krizinin büyümeyi yavaşlatarak cari açığı artırması mümkün, ama TL’nin değerine baş tehdit bu değil. Tehdit, toplam 75 milyar dolara varacak ödemeler dengesi açığını finanse etmek için gereken dışkaynağın bulunmasında zorluk yaşanması. Eğer şimdilik sadece ülkeleri etkileyen borç krizi bankaların kredi verme iştahını azaltır, ya da yeni iflaslara neden olursa, risk derecemiz ne olursa olsun, Türkiye’ye dış krediler kuruyabilir. Bu senaryoda Türkiye’ye sıcak para da girmeyeceği gibi kaçabilir bile. Yabancı doğrudan yatırımlar da azalır. Bu olasılığı şimdilik zayıf görüyorm. Ama bu durum gerçekleşirse, TL üstünde etkisi dehşetengiz olabilir. Çünkü, TCMB’nin ödemeler dengesi açıklarını kapamada kullanacağı serbest rezevleri göründüğü kadar güçlü değil. Avrupa’nın durumundan ürken yerli bankalar ve şirketler de vadesi gelen kredileri yenilemek yerine, ödemek isteyebilir. Daha da kötü bir senaryoda şirketler F/X borçluluk oranını azaltmak için piyasadan spot döviz toplamaya başlar, ve bireysellerin de döviz almasına örnek olur.

Daha makul bir senaryo ise, cari açığın süreceği, Türkiye’ye yeni sıcak para ve doğrudan yabancı yatırım girişinin en azından yıl sonuna kadar duraklayacağı AMA banka ve şirketlerin vadesi gelen kredileri yenileyip, stoklarını büyütmeyecekleri. TCMB ise TL’de değer kaybı sınırlı kaldığı sürece kura müdahele etmez. Bu durumda, TL’nin değer kaybının döviz sepetine karşı %5-10 bandını aşması zor.

Beni kasan bir üçüncü senaryo ise, yurtdışından gelen döviz akımlarının kesilmesi ve ardından Türkiye’nin erken seçim ortamına girmesi, veya istikrar algılamasını bozacak başka gelişmelerin yaşanması. Bu durumda, küresel ortam sakin seyretse de, ülkeden bir miktar döviz kaçabilir. Ama, bu senaryoda dahi TL’nin sepete karşı bir yıl içinde %15’den fazla değer kaybedeceğini sanmıyorum.

Tabii, Macaristan ardından Avrupa’da yeniden şekillenecek kredi koşulları ve risk iştahını gördükten sonra, tahminlerimi yenileyebilirim. Sanırım, ekonomi TL’nin değer kaybından değil, doların Euro’ya karşı süregelen değer kazanmasından dah fazla zarar görür. Ancak, bu şoklar da öldürücü olmaz, çünkü doların daha fazla değer kazandığı senaryoların içeriğinde muhakkak emtia fiyatlarında gevşeme var. Yaz boyunca dolar/TL 1.70’e kadar çıkabilir, ama kabahat TL’de değil, Euro’da olacak.



Atilla Yeşilada