KERPİÇTEN EKONOMİ DE ÖLDÜRÜR MÜ?

09 Mart 2010 Salı

Elazığ’daki felaketin sorumlusu belli oldu: Kerpiçten yapılan evler… Doğru mu? Evet… Peki ikinci bir soru daha sormak gerekmiyor mu? Bu evler bir gecede mi yapıldı? Bu evlerin varlığına izin vermek, felakete davetiye çıkarmak anlamına gelmiyor mu?

Elbette Elazığ’daki bu hazin olay, hemen beklenen büyük İstanbul depremini akıllara getirdi. Öncelikle bunun Elazığ’da hayatını kaybeden yurttaşlarımız için bir ayıp ve haksızlık olduğunun altını çizmek gerekiyor. Eğer sorun Elazığ’da yaşanıyorsa, öncelik o bölgenin acılarını sarmak olmalı.

Türkiye deprem meselesine ‘İstanbul’a kar yağmadan, Türkiye’ye kış gelmez’ yaklaşımından çıkarak bakmalı. Bu zihniyet devam ettiği sürece, Türkiye’de yapılacak hiçbir açılımın sonuç vermeyeceği açık.

Fakat her şerde bir hayır vardır ki, yaklaşan İstanbul depreminin gündeme gelmiş olması da ayrıca sevindirici. Ama bitmedi… Yetkililerimiz çıkıp ne kadar insanın öleceğini, kaç tane binanın yıkılacağını, yaklaşık 40 milyar dolarlık bir ekonomik hasarın ortaya çıkacağını söylediler.

O zaman soruyorum: Bunun önlenmesi için ne yapılıyor? Deprem konusundaki uzmanların ortak görüşü, ciddiye alınacak düzeyde bir şey yapılmadığı yönünde. İşin yolsuzluk, ihmalkârlık, denetliyormuş gibi yapma boyutunu bir kenara bırakırsak, bunda büyük ölçüde krizleri yönetme yaklaşımımızdaki hatanın payının olduğunu söyleyebiliriz.

Yıllar önce S.O.S Fuarı açılmıştı. Hemen Marmara Depremi’nin sonrasındaki yıllarda, yani yaranın taze olduğu günlerde idi. O fuar kapsamında gerçekleşen kongrelerden, sunulan hizmetlere kadar her şey deprem anı ve sonrası için tasarlanıyordu.

Yani bizler sorunları önlemek yerine, çıkan sorunlarda enkazı kaldırmak çerçevesinde meselelere yaklaşıyoruz. Nitekim benzer bir yaklaşımı ekonomide de görüyoruz. 2006 senesinden itibaren bozulan dengeler konusunda uyarılarda bulunduk. Bir krizin adım adım yaklaştığını ifade etmeye başladık.

Ardından Temmuz 2007’de ABD Başkanı Bush’un ‘Hedge fonlara el koyabiliriz’ açıklamasının ardından öncü deprem yaşanan dünyada, likidite sıkıntısının gündeme gelebileceği, olası bir dünya ekonomik krizinin yakın olduğunu ifade etmeye başladık. Hatta bunu bizzat bakanlarla olan sohbetimizde kendilerine aktardık. Önemsenmedi… Tıpkı 20 gündür Elazığ’da gerçekleşen öncü depremlerin önemsenmediği gibi…

Ne dedi Sayın Başbakan biz bunları söylerken? Felaket tellalları… Sonuç ortada… Herkes sokağın haline bakıp, kimin ne tellallığı yaptığı konusunda kararını kendi vicdanında versin.

O zaman bir felaket tellallığı daha yapalım Sayın Başbakan için… Dünyada büyük soygunun veya krizin ardından dile getirilen ikinci dalganın sinyalleri güçlenerek gelmeye başladı. Avrupa’da İngiltere, İrlanda, İspanya, Portekiz, Avusturya ve hepinizin malumu Yunanistan üzerinden gelen sinyaller, öncü depremlere benziyor.

Birileri yine ülkelerin durumlarından faydalanarak, ikinci soygunu yapmaya hazırlanıyorlar. Peki ne bu öncü depremler? Hemen son gelişmelerden sadece birkaç örnek vereyim:

“IMF Başkanı Strauss-Kahn, Johannesburg Üniversitesi’nde öğrencilere yaptığı konuşmada, ekonomik toparlanmanın, liderlerin sıkılaştırma ve finans piyasalarının düzenlenmesi gibi reformların sürdürülmesi konusunda, üzerinde daha az baskı hissetmesi anlamına gelebileceği endişesini dile getirdi. Gelecekte yaşanılacak krizin zamanını ve doğasını tahmin edemeyeceğini ifade eden Strauss-Kahn, ancak krizin geleceğinden emin olduğunu belirtti.”

Bitti mi? Hayır… “Yunanistan Başbakanı Yorgo Papandreu, G-20 ülkelerine piyasadaki spekülatörlerini engelleme çağrısında bulunarak, aksi halde başka bir küresel finansal krizin dünyayı tekrar sarabileceği uyarısında bulundu.”

Bitti mi? Hayır… “Kredi derecelendirme kuruluşu Fitch, Portekiz, İngiltere ve ABD ekonomisine ilişkin uyarılarda bulundu. Fitch, İngiltere ve dünya ekonomisi için görünümün belirsiz olduğunu kaydetti.”

Bunlar son günlerin olayları. 1 ay öncesine gidelim: “New York Üniversitesi Profesörü Roubini, Çin’in krizle mücadele tedbirlerini geri çekmek konusunda hızlı davranmamasının, yılın ikinci yarısında durgunlukta ikinci bir dibe yol açabileceğini söyledi.”

Daha eskilere giderseniz, Türkiye’deki IMF-Dünya Bankası toplantılarında, Davos’ta, G-20 buluşmalarında çok daha önemli ipuçları bulabilirsiniz. Şimdi bugün gazeteler Elazığ’daki depremin önceden belirlenen sarsıntılarla adım adım geldiğine dair uzman görüşlerine yer veriyorlar.

Hatta felaketin 4 saat öncesinde saptandığını, ama yerinin belirlenemediğini vurguluyorlar. Peki sonuç ne? Deprem oluyor. Onlarca vatandaşımızı kaybediyoruz. Sorumlusu kerpiçten evler…

Bir büyük felaket de ekonomide geliyor. Daha önceki depremden ders almadığımız, öncü göstergeleri dikkate değer bulmadığımız ortada… Peki ya bu sefer ne olacak? Adım adım gelen ikinci dalgada, işsizliği artmış halimizle, borç bulamazsa borcunu çeviremez ülke görünümümüzle, bütçe hedefleri büyük ölçüde tutmayacak gerçeklerimizle ne zaman yüzleşeceğiz? Deprem olduktan sonra mı? Sayın Başbakan’ın nezdinde ekonomi yönetimi kendi kendine sorsun: Kerpiçten bina öldürüyor. Peki kerpiçten ekonomi de öldürür mü?

Biz bugünden önlem almak yerine, yine deprem günü kerpiçten ekonomiyi mi suçlayacağız? Biz ne zaman adam olacağız?

cetinunsalan@yahoo.com