Piyasalardaki aşırı volatilite her geçen gün artmaya devam ediyor. Tabi yine başrollerde Amerikalı aktörler; FED ve diğer büyük Amerikan yatırım bankaları. FED piyasalardaki likidite sorunu için pansuman yapıyor piyasalar kendine geliyor. Sonra piyasalar yeniden hızlı ve sert şekilde düşebiliyor.

Yurtdışında kasırgalar koparken herkesin malumu iç siyasi şok piyasaları daha da kötüleştirmeye yetti de arttı diyebiliriz. Son yıllarda görülmemiş bir şekilde iç istikrara çok fazla prim veren yabancı yatırımcıların kafalarında tekrar soru işaretleri yaratacak bu gelişmenin artçı şoklarını kapatılma davasının seyrine göre izleyeceğiz.

ABD makro verilerini incelediğimde ve okuduğum makalelerde bazı yorumcuların ısrarla iddia ettikleri gibi çok kötü bir tablo görememekteyim. En azından şu andaki veriler bu olumsuzluğu desteklemiyor. Ama bazı kötümser yorumcuların yaptıkları analizlerde hep ileriye yönelik olasılıklar/tahminler dahilinde ekonominin resesyona gireceği yada girdiğini savunuyorlar ve oldukça olumsuz tablo sunuluyor.

Yazdıklarımdan şu anda güllük gülistanlık bir tablo çizmeye çalıştığımı zannetmeyin. Olabildiğince yerli ve yabancı yorumcuları okuyarak, veriler üzerinden analiz yaparak piyasaları yorumlamaya/tahminlemeye çalışıyorum.

ABD ekonomisine baktığımızda doların diğer para birimleri karşısında FED’in agresif faiz indirimleri sonrası değer kaybına uğradığını görüyoruz. Bunun ekonoiye olumsuz olduğu kadar olumlu yansımaları da var tabiki. Olumlu yansımalarının başında ise tabiki diğer para brimlerine göre göreceli olarak ucuzlayan dolar sayesinde artan ihracat. Bu haftaki Economist dergisinde bu konuyla ilgili bir makale okudum. Bu makalede ihracat yapılan üretim sektörünün toplam GSMH’ın %8’ini oluştururken bu sektördeki çalışanların işgücüne katkı oranları ise sadece %1.5 oranında kalmış. Bunun sebebi de ihracata yönelik üretim sektörlerinin diğer sektörlere göre daha az işçi yoğun olmaları ve daha verimli sektörler olmaları. Daha önceki yazılarımda Amerika için istihdamın ne kadar önemli olduğunu dile getirmiştim. Kısaca hatırlama amaçlı değinirsek, Amerika toplumu çalıştığı sürece tüketen ve genelde uzun vadeli borçlanan bir toplum. Yani musluklar kesildiği zaman depoda su bulundurmadıkları için tamamen susuz kalabilirler. Bu da Amerika ekonomisi için bir felaket olur. İhracata yönelik sektörün verimli olmasının son dönemlerde FED’in önceliği olmaktan çıkmakla beraber enflasyonun azalmasına fayda anlamında olumlu yansımaları da oluyor tabiki… Burada bir bilgiyi de paylaşalım. ABD istihdam verileri son aylarda giderek kötüleşiyor. Alt detaya baktığınızda özellikle özel sektördeki istihdam da ciddi anlamda sorunlar var. Son aylarda işgücündeki artışa destek kamu tarafından geliyor. Ama tüm bu olumsuzluklara rağmen sayın Deniz Gökçe’ninde köşesinde dile getirdiği üzere ortalama işssizlik oranının hala altında seyretmeye devam eden bir gösterge olmaya devam ediyor.

Uzun süredir takip ettiğim ve son dönemdeki piyasalardaki resesyon beklentilerini teyid etmeyen hatta tam aksini iddia eden emtia fiyatlarında son günlerde sert düşüşler hakim. Fiyatları izlemede kullandığım Reuters/Jefferies CRB Emtia endeksinde bir hafta once görülen 422’li zirve seviyelerinde yaklaşık olarak %9’luk düşüş sonrası 388 seviyelerinde seyrediyor. Ciddi bir geri çekilme olmakla beraber hala yüksek seviyelerde seyretmeye devam ediyor. Krizin ilk patlak verdiği Ağustos ayında bu endeksin 299’lu seviyelerde olduğunu göz önüne aldığımızda piyasaların bu süreçteki düşüşünün tam tersine (ve bu süreçteki resesyon beklentilerini tam aksine) endeks şu anki seviyesinde bile %30’a yakın bir artış kaydetmiş.

Burada bir detay bilgi daha vereyim. Bu endeksin içeriğinde tamamen sanayide kullanılan emtialar yer almakta. Latín ve petrol bu endeksin içerisinde yer almamaktadır. Bunu özellikle belirtmek istedi. Çünkü son dönemde özellikle dolar ve altındaki yükselişin ana nedeni doların hızlı değer kaybı. Aynı etkinin sırf spekülasyonla bu emtiaların fiyatını arttırabileceğine fazla ihtimal vermiyorum.

Bu noktada payasada iki zıt görüş konuşuluyor. Birincisi kötümser olanı, artık emtia fiyatlarında da resesyonun fiyatlandığını ve uzun sürecek bir yataylaşmaya gidileceğini vurguluyor.

Diğer daha nötr diyebileceğimiz yorumlarda ise özellikle borsalardan çıkıp emtialara giren paranın borsaların cazip seviyelere gelmesiyle (F/K oranları bazında) tekrar buraya dönmek amacıyla buradan çıktığını söylüyorlar.

Burada benim yorumum emtialarda her zaman spekülasyon payının olduğu yönündedir. Yani emtia fiyatları direk olarak piyasadaki arz-talep dinamiklerine göre oluşmaz bunun üzerinde mutlaka spekülasyon primi vardır. Ama ortaya bir spekülasyon atmak için illaki yatırımcıları inandıracak bir hikayenin olması gerekir. Hikaye olmadan spekülasyon olmaz.

Ben bu aşamada nötr taraftaki yorumculara daha yakınım diyebilirim. Ama emtia fiyatlarının seyrini ciddi anlamda takip etmekte fayda var. Uzun süredir tartışılan global bazda finansal kesimdeki kötüleşme reel sektöre sıçrayacakmı sorusunun en önemli göstergesi konumunda olacak ve yakından izlenmeli…