Bankacılık sektörü AB'ye hazır mı?

28 Ocak 2008

AB ile önemli engeller aşılarak tam üyelik müzakerelerine başlandığı bugünlerde, bankacılık sektörünün uyum sürecinde karşılaşacağı sorunların ve çözüm önerilerinin ortaya konulması, sektörün AB'ye ne kadar hazır olduğunun değerlendirilmesi önemli bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Türk mali sisteminin yüzde 90'ını oluşturan bankacılık sektörünün hernekadar kriz ortamından çıkıp istikrara kavuştuğu görülse de krize duyarlı dengelerin özellikle de müzakere sürecinde ortaya çıkabilecek ekonomik ve siyasi risklerin ölçümlerinin iyi hesaplanıp sektörün en az sorunla karşılaşması amaçlanmalıdır. Bu çerçevede öncelikle sektörün temel sorunları irdelenip, AB bankacılık sektörü ile karşılaştırılması yapılarak, uyum sürecinde ortaya çıkması muhtemel sorunlara yer verilecektir.

1.Türk Bankacılık Sektörünün Temel Sorunları ve AB Bankacılık Sektörü ile Karşılaştırılması

.Aktif büyüklüğü açısından sektör, AB bankacılığının bir hayli gerisindedir. 2004 yılında sistemin toplam aktif büyüklüğü hernekadar bir önceki yıla göre yüzde 23 oranında artış göstererek 168 milyar Euro düzeyine gelmiş olsa da AB bankacılık sektöründeki 2003 itibariyle 1.771 milyar Euro'luk ortalama aktif büyüklüğünün yanında çok düşük düzeyde kalmaktadır. Bunun yanında AB ülkelerinden Almanya'daki bankaların aktif büyüklüğü, gayrisafi milli hasılasının 2.5 katı, İngiltere'de ise bu oran 3.5 katına yakın iken Türkiye'deki bankaların aktif toplamının gayrisafi milli hasılaya oranının sadece yüzde 70 civarında olması da Türk bankacılık sektöründeki aktif büyüklüğünün halen yeterli düzeyde olmadığının çarpıcı bir göstergesidir.

.AB bankacılık sektöründeki ortalama mevduat büyüklüğü 755 milyar Euro tutarında ve GSYİH'ya oranı yüzde 121 iken 2004 yılı itibariyle Türk bankacılık sektöründeki toplam mevduat hacminin 104 milyar Euro ve GSYİH'ya oranının yüzde 44 seviyesinde seyretmesi, ekonomik kalkınmada vazgeçilmez bir unsur olan sermaye birikiminin ülkemizde ne kadar yetersiz olduğunun başka bir göstergesidir. Yeterli sermaye birikiminin sağlanamaması nedeniyle sektör tarafından verilen kredilerin gayrisafi yurt içi hasılaya oranı yüzde 23 (2004) civarındayken, bu oran eski AB üyelerinin bankacılık sektöründe ortalama yüzde 129 düzeyindedir.

.Sektörün aktifi ile pasifi, alacak ve borç vadeleri arasındaki uyumsuzluk da gözardı edilmemelidir. Toplam mevduatın yüzde 88'inin 3 ay ve daha kısa vadeli olduğu gözönünde bulundurulduğunda, sistem kısa vadeli olarak borçlanırken, özellikle mortgage sistemine geçiş sürecinin yaşandığı şu günlerde başta konut kredileri (yüzde 181 oranında reel artış) olmak üzere uzun vadeli kredi kullandırılmakta, bu kredilerin bir kısmı da geriye dönmemekte, donuklaşmaktadır. Bunun yanında sektördeki toplam menkul kıymet portföyünün yüzde 58'inin 1 yıldan uzun vadeli devlet iç borçlanma senetlerinden oluşması da bu konuda dikkati çekici bir gösterge olarak karşımıza çıkmaktadır.

.AB ile mali hizmetlerin karşılıklı olarak serbestleştirilmesinin Türk bankacılık sektöründeki rekabeti artırması sebebiyle sektördeki kârlılığın düşmesi, akabinde rekabet gücü yeterli olmayan küçük ve orta ölçekli bankaların likidite sorunu yaşamalarını, hatta tasfiyelerini gündeme getirebilecektir. Özellikle 1999-2003 yılları arasında AB bankacılık sektöründe yaklaşık olarak 1.400 banka birleşme/devralma işleminin gerçekleştirildiği göz önünde bulundurulduğunda; müzakere sürecinde Türk bankacılık sektöründe de bir konsolidasyon hareketi ile yabancı ortaklık ya da birleşmelerin yaşanacağı, verimsiz, küçük ve orta ölçekli bankaların ise sistem dışına itileceği tahmin edilmektedir. Bu sürecin; fondaki bankaların tasfiyesi, birleşmesi, satışı ve 2 büyük kamu bankasının birleşmesi ile başladığı, TEB-BNP Paribas, Şekerbank-Rabobank, Sitebank-Novabank, Dışbank-Fortisbank ve Y.kredi Bankası-Koçbank gibi yabancı ortaklık/birleşme işlemleriyle devam ettiği görülmekle birlikte orta ölçekli bankalara olan yabancı grupların ilgisi ve kamu bankalarının özelleştirilmesi ile de hızlanacağı tahmin edilmektedir.

.Bankacılık sisteminin yüzde 33'ünün kamu bankalarından oluşması da (AB'de bu oran yüzde 10), özel bankalar açısından rekabeti önleyici faktörlerlerden birisidir.

.Ekonomik kalkınmaya ivme kazandıracak olan Türk Bankacılık sektörünün gelişmesine engel olan faktörlerden birisi de banka ve sigorta muameleleri vergisidir. Söz konusu yükümlülüğün sistem üzerindeki maliyetinin 2003 yılında 1 mia YTL civarında olduğu ( 100 milyar YTL'lik devlet bütçesi içinde bu vergilerin payı yüzde 1) ifade edilmektedir. Bunun yanında munzam karşılık oranlarının yüksek oluşu da sektörün ekonomiye daha fazla katkı sağlamasını engellemekte, kaynak maliyetini yükseltmektedir. Ayrıca diğer giderler, Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu, gider vergisi kesintilerinden oluşan vergi yükleri de kaynak maliyetini yükselterek bankaların plase edilebilir kaynaklarını önemli ölçüde azalttığından, bankaların aracılık fonksiyonunu olumsuz yönde etkilemektedirler. Diğer yandan Euro bölgesinde ortalama cari faiz oranlarının yüzde 2.25 civarında olduğu düşünüldüğünde, halen reel faizler dolayısıyla sistemdeki kaynak maliyetinin ne kadar yüksek olduğu tartışılmaz bir gerçektir.

.Basel II'ye uyum kapsamında hernekadar "Risk Odaklı Denetim" esasları uygulanmaya başlasa ve sektörde risk yönetimi teknikleri konusunda ciddi yatırımlar yapılması sonucunda risklerin belirlenip, tanımlandığı, ölçüldüğü ve kısmen de izlendiği aşamaya gelinse de halen operasyonel risk çalışmalarının başlangıç aşamasında olduğu, bununla birlikte risk ölçüm sonuçlarının risk yönetimi fonksiyonlarının öngörülerinin bankaların karar alma süreçlerinde henüz etkin olarak yer almadığı görülmektedir. Bunun dışında Basel II ile birlikte gelişmekte olan ülke bankaları, uzun bir süre kredi riski için Standart Yöntem'i kullanırken, G-10 ve AB'deki bankalar kredi ve operasyonel riskler için içsel yöntemlerin kullanımına gelişmekte olan ülkelerden daha önce geçebilecekler, bu da sermaye yeterliliğine göre karşılaştırılmalı üstünlüğe sahip olan G-10 bankalarının, gelişmekte olan ülkelerdeki bankalarla birleşmeleri, onları satın almaları şeklinde yaşanacak bir konsolidasyon sürecini hızlandırabilecektir.

.AB ülkelerinde hisse senetlerinin toplam değerinin milli gelire oranı yüzde 70 civarındayken, İMKB'deki hisse senetlerinin toplam değerinin milli gelirin yüzde 27'sini oluşturduğu ülkemizdeki sermaye piyasasının yeterli düzeyde gelişmemiş olmasından dolayı gerek sermayenin tabana yayılması gerekse gerçek anlamda bir yatırım bankacılığının yapılmasıyla ilgili sorunların olduğu bir gerçektir.

.Sektör, bireysel ürün kullanımı ve çeşitliliği açısından halen AB standartlarının altında yer almaktadır. Ülkemizde bireysel kredilerin (tüketici ve konut) milli gelire oranı yüzde 2.4 düzeyinde iken, AB ülkelerinde bu oranın yüzde 45 civarında olduğu görülmektedir. Bunun dışında bireysel bankacılık enstrümanları ve bireysel emeklilik ile toplam prim üretiminin milli gelir içindeki payının yüzde 1.4 olduğu sigortacılık sektöründe de gelişime açık önemli bir potansiyel olduğu ortadadır.

II- Sonuç ve öneriler

Sonuç olarak sadece AB'ye uyum kapsamında değil aynı zamanda düşük enflasyonist süreçte sürdürülebilir kalkınma hızını yakalamış her yönüyle güçlü ve bağımsız bir ekonomiyi besleyen, yapısal sorunlarını gidermiş, sağlıklı bir şekilde hızla büyüyen, şeffaf, aykırı amaçların değil etik değerlerin ön planda tutulduğu, yönetim kalitesi ve hizmet kalitesinin yüksek düzeyde olduğu bir bankacılık sektörü için aşağıda belirtilen sorunların çözümlenmesi kaçınılmazdır.

.Çok uzun ve zorlu geçeceği tahmin edilen müzakere sürecinde özellikle sektörün ölçek büyüklüğü ve mali bünyesine ilişkin sorunların, AB bankacılık sektörüyle rekabet etmesine önemli engeller oluşturacağı açıktır. Sistemin mali yapısının özellikle aktiflerinin güçlendirilerek, ileri teknoloji ve kurumsal şirket yönetimi desteğiyle mevduat/kredi hacminin genişletilmesi, mevduatın krediye dönüşüm hızının artırılması, alacak ve borç vadeleri arasındaki uyumsuzluğun giderilmesi durumunda, sektörün müzakere sürecindeki gücü artarak uyum süreci hız kazanacaktır. Sektör, hernekadar krizden sonraki 2002-2004 döneminde sermaye yeterliliği, likidite, gelir-gider dengeleri ile kârlılık rasyolarında AB bankacılık sektörü ortalamalarının üzerine çıkmış olsa da uyum sürecinde söz konusu rasyolardaki olumlu gelişimin sürdürülmesiyle daha sağlıklı büyüyecektir.

.Düşük enflasyonist süreçle birlikte reel faizlerdeki düşüş beklentisinin yanında BSMV, KKDF, munzam karşılık oranları ve gider vergisi oranlarında sektörün kaynak maliyetinin azaltılması yönünde düzenlemeler yapılması ile Türk bankacılık sektörü ekonomik kalkınmaya daha etkin destek verecek, AB bankacılık sektöründeki rekabet şansı artacaktır.

Basel II sürecinin Türk bankacılık sistemine yansımaları

BASEL KOMİTESİ VE BASEL II KARARLARI

28 Ocak 2008

Basel Bankacılık Gözetim Komitesi, bankacılık gözetim ve denetiminde uluslararası işbirliğini sağlamak amacıyla G-10 ülkeleri merkez bankaları guvernörleri tarafından, 1974 yılının Aralık ayında "Bankacılık Düzenleme ve Denetim Uygulamaları Komitesi" (Committee on Banking Regulations and Supervisory Practices) adıyla oluşturulmuştur. Komitede ülkeler (Belçika, Kanada, Fransa, Almanya, İtalya, Japonya, Lüksemburg, Hollanda, İsveç, İsviçre, İngiltere, ABD) ulusal bankacılık gözetim ve denetim otoriteleri ve merkez bankaları üst düzey yetkilileri tarafından temsil edilmektedir. Komite, iç denetim prensiplerin oluşturulmasında üye ülkelerdeki problemli bankaların durumlarını değerlendirerek yapılan tespitleri dikkate almakla birlikte, gözetim ve denetim otoritelerince bankaların iç denetim sistemleri değerlendirilirken uyguladıkları yöntem ve prosedürlerde bu prensiplerin dikkate alınarak kullanılmasını yaygınlaştırmak üzere kılavuz niteliğindeki bir dokümanı tüm ülkelerin gözetim ve denetim otoritelerine göndermek suretiyle, iç denetimin bankaların ihtiyatlı faaliyetlerinin sürdürülmesi ve bütün olarak finansal sistemde istikrarın sağlanması yönünde etkin bir rol oynamaktadır. BIS (Bank for International Settlements) tarafından 1989'da yayımlanan, ülkemizde ise Şubat/2001'de uygulanmaya başlayan Basel I standartları risk ölçümünde yetersiz kaldığından, Haziran/2004'te Basel II nihai metni ile geliştirilmiş bankacılık risk yönetimi standartları oluşturularak yürürlüğe girmiştir. Basel II hükümleri kısaca, sermaye yükümlülüğünün hesaplanma şekli ile maruz kalınan risklerin nasıl yönetileceği ve sermaye yeterliliğinin nasıl değerlendirileceği ve nasıl kamuya açıklanacağına ilişkin hususları kapsamaktadır. Basel II kararları ile riske duyarlı sermaye yeterliliğiyle birlikte denetim ve piyasa disiplinin sağlam temellere oturtulması, risk yönetimi ve finansal istikrarın sağlanması amaçlanmaktadır. Basel II'de, Basel I'den farklı olarak operasyonel risk için de sermaye bulundurma yükümlülüğü getirildiğinden operasyonel risk yönetimi Basel II'nin temel felsefesini oluşturmaktadır. Ayrıca Basel II kapsamında bankaların sermaye yeterliliğine özgü detayları kamuya açıklama zorunluluğu getirilmektedir.BIS'ın iç kontrol ve iç denetim ile ilgili olarak yayınlamış olduğu dokümanlara genel olarak bakıldığında, BDDK tarafından çıkarılan Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik hükümlerinin büyük oranda söz konusu dokümanlarla paralellik gösterdiği görülmektedir. BDDK tarafından 30.05.2005 tarihinde Basel II'ye geçiş sürecine ilişkin yol haritası açıklanmış ve bu yol haritası kapsamında; Mart/2007'de Basel II'nin sermaye yeterliliği düzenlemesi yayınlanacak, Ocak/2008'de ise Basel II kriter hükümleri uygulanmaya başlanacaktır.

II- BASEL II SÜRECİNİN TÜRK BANKACILIK SİSTEMİNE YANSIMALARI

Basel II sürecinin Türk bankacılık sektörüne muhtemel etkileri aşağıdaki gibi sıralanabilir.

. Basel II daha etkin ve disipline edilmiş bir bankacılık sistemini beraberinde getirecektir.

. Risk yönetiminin etkin bir şekilde uygulanmasına katkı sağlayarak, çağdaş risk yönetimi tekniklerini geliştirecektir.

. Basel II sürecinde ülke risk ağırlığı yüzde 20'den yüzde100'e çıkacağından 2004 yıl sonu itibariyle yurtdışından 18.4 milyar USD kredi kullanmış olan Türk bankalarının dışarıdan sağlayacakları sendikasyon kredilerinin faizinde artış, miktarında ise düşüş yaşanacaktır.

. Basel II ile birlikte ülke risk ağırlığının yüzde 100 olması sebebiyle Hazine tarafından ihraç edilen aynı risk ağırlığına sahip tahvil, bono, eurobond ve diğer borçlanma senetlerine yatırım yapan yerli ve yabancı bankalara asgari yüzde 8 oranında sermaye yükümlülüğünü de beraberinde getirecektir.

. Etkin bir risk yönetimi anlayışı çerçevesinde "Risk Odaklı Denetim" sürecine katkı sağlayarak bankaların sağlıklı büyümesine yardımcı olacaktır. Bu anlamda toplam risk faktörleri içinde yüzde20'lik bir ağırlığa sahip olan iç kontrol sisteminin yeterliliği ve etkinliği de son derece önem kazanacaktır.

. Basel II kararları; etkin risk yönetimi ve iç kontrol sisteminin yerleşmesiyle birlikte bankalarımızda "Kurum İçi Risk/Kontrol Kültürü"nün oluşturulmasına da katkı sağlayacaktır.

. Basel II hükümleri kapsamında etkin bir risk yönetimi uygulaması ancak güçlü bir özkaynak yapısı ile mümkün olacağından bankaların sermaye gereksinimleri de artacaktır. Basel II'ye uyum sürecinde zorluk yaşayan, adapte olamayan bankaların konsolidesi ya da tasfiyesi yanında finansal yapısını güçlendirmeyi planlayan bankaların bu konuda bir adım önde ve sermaye yapıları çok daha güçlü olan yabancı bankalarla birleşme sürecini de hızlandıracaktır.

. Bankaların maruz kaldıkları risklere duyarlı bir sermaye yeterliliği ihtiyacını beraberinde getirecektir.

. Bankaların pazarlama, operasyon ve tahsis grupları arasındaki "Kuvvetler Ayrılığı Prensibi" daha etkin şekilde kullanılacaktır.

. Bankalardaki organizasyonel yapılar ve örgüt şemaları Basel II'ye uygun hale getirilecektir.

. Bankaların aracılık fonksiyonlarının daha etkin bir şekilde yürütülmesine katkı sağlayacaktır.

. Kredi ve operasyonel risk yaklaşımlarının gözden geçirilerek özellikle de operasyonel risk ölçümleri ile bankaların oluşturulmasında en fazla zorlandıkları operasyonel risk veri tabanı üzerinde yoğunlaşmalarını beraberinde getirecektir. Ayrıca her bankanın kendi yapısına uygun "Risk Göstergeleri Listesi"nin etkin bir şekilde kullanılmasına katkı sağlayacaktır.

. Kredi vade yapısı önem kazanacak, vadeye daha az süresi kalmış krediler için diğerlerine göre daha az sermaye ayrılacaktır.

. Aktif-pasif yönetiminin etkin şekilde uygulanması suretiyle piyasa riski yönetimi ile arasındaki bağlantı ve bilgi akışı güçlü hale gelecektir.

. Bankaların kamuya açıklanması gereken bilgiler dolayısıyla piyasa disiplinin sağlanmasına katkı sağlayacaktır.

. Bankaların kriz yönetimine verdikleri önemi artıracak, çeşitli kriz senaryolarına uygun risk yönetimi anlayışını geliştirmelerine de yardımcı olacaktır.

. Basel II kararları bankalardaki problemlerin etkin şekilde çözümlenmesine yönelik prosedürlerin gözden geçirilmesi ve çözüm odaklı düşünen insan kaynağına ve bilgi işlem alt yapı unsurlarına önemli düzeyde yatırım yapılması sonucunu ortaya çıkaracak, bu da bankalara kısa vadede ek bir yatırım maliyeti yükleyecektir.

. Bankaların risk iştahı ve risk algılamalarında önemli değişiklikleri beraberinde getirecektir.

. Bankalardaki teknolojik yeniliklerin asgari risk düzeyinde etkin şekilde kullanılması ve bu risklerin kontrol altına alınması daha da önem kazanacaktır.

. Bankaların ticari ve kurumsal nitelikteki müşterilerinin kurumsallaşma sürecinde olumlu bir gelişme yaşanmasına yardımcı olarak, bankaların aktif kalitesinin iyileştirilmesine destek olacaktır.

. Kurumsal krediler içinde KOBİ'lere ilişkin farklı risklerin göz önünde bulundurularak bu işletmelere kullandırılan kredilerin diğer büyük firma kredilerinden ayrılması ve büyük firmalara göre daha az sermaye ayrılmasını gündeme getirecektir.

. KOBİ'lere kullandırılan kredilerin risk ağırlıklarının ortaya çıkardığı etkilerin azaltılmasını teminen söz konusu krediler Perakende/Ticari Krediler kategorisinde değerlendirilecektir.

. Basel II kararlarının uygulanmaya başlamasıyla birlikte bankaların kullandıracağı kredilerin teminat ve risk seviyesi, doğrudan kredi maliyetini etkileyeceğinden söz konusu süreç, bankacılık sektörünü ve reel sektörü ciddi şekilde etkileyecektir. Bu aşamada kredili firmalara bağımsız denetim kuruluşları ve bankalar tarafından verilen derecelendirme notları önem kazanacak, ilgili firmanın derecelendirme notu düştükçe bankanın risk seviyesi de yükselecek, karşılık olarak daha çok sermaye ayrılması gerektiğinden kaynakların etkin şekilde kullanım sorununu ortaya çıkaracaktır. Dolayısıyla kredi notu düşük olan bir firmaya kullandırılacak kredinin maliyeti de artacaktır.

. Bankaların müşteri portföy tercihleri, kredibilitesi yüksek, derecelendirmesi iyi, sağlam firmalar yönünde değişecek, kredi derecelendirmesi iyi olan firmalara ortalama kredi faiz oranından daha düşük oranda kredi kullandırılması söz konusu olabilecektir.

. Kredibilitesi yüksek, risk seviyesi ve maliyeti düşük kredili firmalara bankaların ilgisinin yoğunlaşması da, fiyatlama, itibar riski ve yasal sermaye arbitrajı açısından bankalar arası rekabeti daha da artıracaktır.

. Basel II hükümlerinin uygulanması ile birlikte bugüne kadar kredi teminatı olarak kabul edilen müşteri çek-senetleri ile ortak ve grup şirketi kefaletlerinin teminat değerliği kalmayacaktır.

. Bankaların skoring, kredi tahsis ve fiyatlama sürecinin gözden geçirilerek daha efektif hale getirilmesine yardımcı olacaktır. Bununla birlikte Basel II sürecinde özellikle KOBİ'lerin mali verilerinin uluslararası muhasebe standartlarına uygun ve sağlıklı bir şekilde kayıt altına alınmasıyla bağlantılı olarak kredi değerlendirme sürecinde kısa vadede sorunlar yaşanabilecektir.

Sonuç olarak önemli bir bölümünde bağımsız teftiş, iç kontrol ve risk yönetimi işlevlerinin yerine getirildiği, çağdaş risk yönetimi ve teknikleri konusunda ciddi yatırımlar yapıldığı gözlenen Türk bankacılık sektörünün genel olarak Basel II sürecine hazır olduğu gözlenmektedir. Basel II sürecinin kısa vadede bankacılık sektörüne ve ekonomiye ilave bir yük getireceği kanaati yanında, orta ve uzun vadede Basel II'ye uyumlu, reel ekonomiyi destekleyen güçlü bir bankacılık sektörü ile şeffaf ve kayıt altına alınmış, kurumsallaşmış ve uluslararası rekabete hazır işletmelerden oluşan sağlıklı bir reel ekonominin ülke kalkınmasına ivme kazandıracağı görüşündeyim.

KAYNAKLAR

1. Dr. KÜÇÜKÖZMEN C. "Hubble ve Basel II" bankaciyizbiz web sitesi, 25.10.2005

2. GEDİK E. "Kurumsallaşmanın Motoru Basel II Olacak", bankaciyizbiz web sitesi, 27.12.2005

3. BEŞİNCİ M. "Bankacılığın Basel II'ye Uyum Süreci", bankaciyizbiz web sitesi, 27.08.2005

4. "Bankaların Operasyonel Risk Yönetim Sistemlerinin Önünde Sorunlar Var", bankaciyizbiz web sitesi, 31.03.2006

5. BAYDAR C. "Operasyonel Risk ve Basel Süreci", bankaciyizbiz web sitesi, 17.02.2006

6. "10 Soruda Yeni Basel Sermaye Uzlaşısı", BDDK Araştırma Dairesi, Ocak/2005

7. EKEN F. "Bankalarda Risk Yönetimi ve Türkiye Uygulaması", Marmara Üniversitesi Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü

8. "Türk Bankacılık Sistemi Basel II 1. Anket Çalışması Sonuçları", BDDK Araştırma Dairesi, Temmuz/2005

9. AKSEL K. "Basel Komitesi Kararları ve Yeni Basel Antlaşması'nda Beklenen Gelişmeler", Activeline Dergisi, Aralık/2002

10. Dr. KÜÇÜKÖZMEN C., MAZIBAŞ M., YÜKSEL A. "Yeni Basel Sermaye Uzlaşısı" BDDK Araştırma Dairesi, Aralık/2004

11. Prof. Dr. PARASIZ İ. "Basel II Yönünde Çalışmalar: Yalın Nicel Kontrollerden Nitel Kontrollere Yönelim", Activeline Dergisi, Ağustos/2004

12. "Basel II'ye Geçişe İlişkin Yol Haritası" BDDK Araştırma Dairesi, 30.05.2005

13. BALCI A. "Basel II'nin Uygulanmasına İlişkin Gözönünde Tutulması Gereken Hususlar (Çeviri)", BDDK Araştırma Dairesi, Temmuz/2004

14. YAYLA M., KAYA Y. "Basel II, Ekonomik Yansımaları ve Geçiş Süreci", BDDK Araştırma Dairesi, Mayıs/2005

15. "Denetim Açısından Risk Değerlemesi", Activeline Dergisi, EYLÜL/2000

16. "Bankacılık Sektörü Basel II Gelişme Raporu", BDDK Araştırma Dairesi, 19.06.2006

17. SERİM A. "10 Soruda Ekonomide Kurumlar, Derecelendirme ve Basel II", Radikal Gazetesi, 01.12.2006

18. IŞIN Y. "Basel II'ye Hazır mıyız?", bankaciyizbiz web sitesi, 07.07.2006

19. YÜZBAŞIOĞLU N. "Risk Yönetimi ve Bankaların Denetimi", BDDK Risk Yönetimi ve Gözetim Teknikleri Dairesi, 16.01.2003

20. İnternet kaynakları

http://www.bddk.org.tr

http://www.bis.org

http://www.tbb.org.tr

http://www.bankaciyizbiz.com