ŞEYTAN SOFRASI - Finansal Spekülasyonlar Tarihi

Çok kısa bir süre önce "Şeytan Sofrası" isimli kitap, benim kitabımı da yayınlayan SCALA yayıncılıktan çıktı. Tarihte inanılmaz finansal çılgınlıklar var. Piyasalarda büyük balonlar oluşmuş ve bırakın sadece bir yatırımcı kesimini, neredeyse bütün bir ülke insanları büyük acılar yaşamıştır. Eğer 2007 Kasım seçimlerine kadar bu ülkede herhangi ciddi bir türbülans olmazsa, tarihteki benzer çılgınlıkların ben Türkiye'deki emlak piyasasında yaşanacağını düşünüyorum. Bu kitabın ilk 160 sayfasını okudum ve hem anlatımın sadeliğine hemde çeviriye bayıldım. Aşağıda kitaba ilişkin tanıtım metnini de okuyabilirsiniz. Akportföy'ün katkılarıyla bize kazandırılan bu eser için Ak portföy yönetimine teşekkür ederim.

''Spekülatif çılgınlığı en eski dönemlerden günümüze kadar değerlendiren hayranıik uyandırıcı bir araştırma neticesinde mükemmel yazılmış bir kitap. Borsada bir maceraya atılmayı düşünen herkes ve tabii şu anda yatırım dünyasında bulunanlar bu kitabı okumalı.''
John Kenneth Galbraith

''Finansal sersemliklerin anlaşılır ve... zarif bir dille anlatıldığı çok çarpıcı bir eser. Chancellor dönemin atmosferini yakalamak konusunda iyi bir iş yapmış.''
Fortune Dergisi

Şeytan Sofrası on yedinci yüzyıldan günümüze kadar borsa spekülasyonları tarihini canlı, orjinal ve ilginç bir dille anlatıyor. Edward Chancellor spekülatif ruhun köklerini bulmak için eski Roma'ya kadar geri gidiyor ve modern dünyada yeniden canlanışını kayıt altına alıyor :1630'ların Hollanda'sındaki Lale skandalindan.
Londra Borsası'ndaki ( bir şişe şarap açık artırmada ' bir parmak mum' karşılığında satılıyordu) ' borsa simsarlarına' ve Sir Isaac Newton'un '' Gök cisimlerinin hareketlerini hesaplayabilirim ama insanlarin çılgınlıgını asla...'' yorumuna neden olan 1720'lerin dillere destan Güney Denizi Balonuna doğru ilerliyor. Otoyol soygunları ve '' kadın iffetinin sigortalanması'' dahil büyük riskler yüklenen brokerlerı, para gibi dolaşima giren kredi senetleri ve piyango biletlerini anlatıyor; Alexander Pope ve Benjamin Disraeli'den Ivan Boesky ve Hillary Clinton'a kadar akıllı ve akılsız yatırımcıların hikayelerini aktariyor. Şeytan Sofrası, Yaldizli Çag'dan Kükreyen Yirmilere, ondokuzuncu yüzyıdaki demiryolu çılgınlığından 1929 çöküşüne, çürük tahvillerden, Japon balon ekonomisine ve Enformasyon Çağı'nin günümüzdeki borsa işlemcilerine kadar insan hayalleri ve ahmaklıklarına ilişkin çağlar boyunca süren ilginç bir öyküyü anlatıyor.

FİRMA DEĞERLEMESİ

"Hocam bir hisse senedinin ucuz mu pahalı mı olduğuna nasıl karar vereceğiz?"

Bu konuda çok önemli bir kitabı sevgili Nurgül Chambers 2005 yılında yazdı. Bir varlığa ve özellikle de hisse senetlerine değer biçerken, tam anlamıyla bir başucu kitabı niteliğindeki bu eseri herkese tavsiye ediyorum.  Akademik bir kitap olmasına rağmen, Nurgül Chambers çok anlaşılır bir dil kullanmış. Ayrıca konular teorik düzeyde tutulmayarak hisseye değer biçerken, uygulanabilecek çok güzel örnekler de verilmiş. Bu sayede okuyucu kendisi, hisse senetlerine değer biçebiliyor. Özellikle de finans kurumlarının araştırma bölümünde çalışanlar için de önemli bir referans kitabı niteliğindedir.

Temel analiz konularına ilgi duyan, orta ve uzun vadeli yatırım stratejisi izlemek isteyen yatırımcılar, bu kitaptan büyük fayda sağlayacaktır.

Kitabın Önsözünden 

Varlıkların değerinin belirlenmesi geçmişten bugüne önem taşıyan konulardan biridir. Değer kavramı çok eski yıllarda bile tanımlanmaya çalışılmış ve her varlık, alıcısının ödediği kadar değer taşır anlayışı ortaya çıkmıştır. Sonraki yıllarda değer bir objenin taşıdığı itibar olarak tanımlanmıştır. Anlaşılacağı üzere, değer içinde bulunulan toplumun yapısına, zamana ve sahip olunan kültüre göre farklılık gösteren bir yapı sergilemiştir.

Değerleme ise bir varlığın değerinin belirlenmesi sırasındaki faaliyetlerin bütünüdür. Genel anlamda değerleme, varlıkların değerinin para olarak belirlenmesi şeklinde tanımlanabilir. Firma değerlemesi finans alanında önemli konuların başında gelir. Literatürde bazı araştırmacıların öne sürdüğü gibi neredeyse firmada alınan her karar değerleme içermektedir.

Kitabı satın almak için tıklayınız.

HEDGE CAMBAZLARI

Yeni yıla girmeden önce kendime bir iyilik yaptım ve 2007 yılının son hafta sonunu kitap okuyarak geçirdim. Aslında bütün hafta sonlarım okumakla geçiyor ama, daha ziyade araştırma raporları, internetten dünyadaki uzmanların görüşleri ve dünya ekonomisinin gidişatı hakkındaki bilimsel makaleleri okuyordum.

Dünya ekonomisinin nereye gittiğine dair makaleler en fazla ilgimi çeken kısımdır. Bu konuda eğer Noruiel Roubini isimli dünyaca ünlü iktisatçıya bakarsanız, 2008 felaket bir yıl olacak. O’na benzeyen ama daha akademik makalelerle bunu söyleyen Sebastian Edwards’ın da benzer söylemleri var ve her ikisinin de öngörüleri gerçekleşmeye başladı. Doların hızla değer kaybedeceğini söylüyorlardı ve bu durum şu an zaten gerçekleşiyor. Roubini’ye göre ABD ekonomisi ciddi biçimde resesyona girecek. İşi biraz daha ileri götürdüğünüzde, dünya’da yaşanacak çok büyük bir bunalıma varıyorsunuz. Bunun nasıl olabileceği konusunda aslında birçok kişinin açıklamaları var. Fakat Rouibini özellikle hedge fonlara dikkati çekiyor ve bu fonların şu an, ne kadar risk aldıkları ve ne miktarda bir portföye ulaştıklarının bilinmediğini ve bunların yüksek kaldıraçlarla işlem yaptıklarını söylüyor.


İşte tam bu noktada; dünyadaki Hedge fon işini ve boyutlarını hep merak ediyordum. 2007 yılının son haftasında, kafamdaki bütün bu sorulara cevap bulacağım bir kitap elime geçince inanılmaz mutlu oldum ve kitabın 200 sayfasını bitirdim. Bu kitap bana Garanti Portföy’den yılbaşı hediyesi olarak gönderilmiş. Buradan kendilerine sonsuz teşekkür ediyorum. Kitabın adı “Hedge Cambazları” yazarı ise sizin bildiğiniz bir isim olabilir. Benim Para Harekatı isimli kitabımda da adı geçen ve daha önce dünyaca ünlü yatırım bankası Morgan Stanley’in baş ekonomisti ve ortağı olan Barton Biggs. Kendisi, uzun yıllar Hedge fon yönetti ve en son 2003’de bir Hedge fon kurdu ve şu ana kadar devam ettiriyor.

Kitabın tümü henüz bitmedi ama okuduklarım bana inanılmaz yeni ufuklar açtı. Şu sıralar bizde de yasalar ve yönetmelikler hazırlanıyor ve Türkiye’de de Hedge fon kurulabilecek. Daha şimdiden bu işin hazırlığını yapan birçok arkadaşım var. Benim bir hazırlığım yoktu ve bu kitabı okuduktan sonra, şu an hazırlık yapan bütün arkadaşlarıma hediye edeceğim, çünkü onları çok seviyorum.

Dünya’nın büyük bir kumarhane olduğunu düşünüyordum ama bu derece hileli, bu derece acımasız ve bizdeki maipülatörlere taş çıkartacak derecede büyük oyunların oynandığı bir arena olduğunu düşünmüyordum. Yani daha yasal ve daha bilimsel bir ortam bekliyordum. Bu kitabın en çarpıcı yanı ise, dünyanın en büyük fonlarını yöneten ve yanlarına bile yaklaşamayacağımızı düşündüğümüz ünlü kişilerin, nasıl duygularıyla hareket ettiklerini ve kaybetmenin dayanılmaz ağırlığı altında nasıl pes ettiklerini ve ezildiklerini görmem oldu. Yani bizler, “küçük yatırımcı” olarak tabir ettiğimiz sizlere, elimizden geldiğince duygulardan sıyrılmanın, kağıda aşık olmamanın, yatırımcı psikolojini öğrenmeden bu işe girmemenin önemini anlatırken, bu dev fonları yöneten kişilerin, küçük bir yatırımcıdan farklı olmadıklarını fark ettim. Aslında bir cümleyle özetlersem, bu kitap “etkin pazar hipotezini” tam anlamıyla doğruluyor.

Barton Biggs çok dürüst bir biçimde nasıl petrolde açığa satış yaptıklarını ve petrol yükseldikçe nasıl doğru dürüst düşünemez hale geldiklerini bütün çıplaklığıyla anlatıyor. Bunu söyleyen adamın 65 yaşında olduğunu ve en azından 40 yıllık bir piyasa tecrübesi olduğunu tekrar hatırlatmak isterim. Sizlere bu kitaptan ilginç bir pasaj verip bunun üzerine birkaç şey söylemek istiyorum.

“Genç teknoloji uzmanı, 1998 yılının başında çalıştığı şirketten ayrılmış ve ününü kendi Hedge fonu için 45 milyon dolar toplamakta kullanmıştı. Aslında bu bir hedeg fonundan çok, yalnızca kredili olarak uzun vadeli alım yapan bir teknoloji fonuydu. İlk yıl yüzde 40’lık bir yükseliş kaydetmiş ve 1999’da yüzde 65 gibi göz kamaştırıcı bir büyüme göstermişti. Tahminime göre prim kesintilerinden 30 milyon doları cebe indirmiş olmalı. 2000 yılında bu fona paralar deli gibi akmış ve o yıl işe 600 milyon dolarla başlamıştı. Aynı yıl Kasım ayında Santa Monica’da düzenlenen büyük teknoloji konferansına G-5 isimli dev ve konforlu uçağıyla gelmişti. O seyahatte eşi, kayınvalidesi, kayınpederi, iki çocuğu, çocuklarının dadısı ve özel öğretmeni de eşlik etmişti. 2000 yılının yaz aylarında yaşanan düşüşe rağmen hala dayanıklı, şanslı ve tanrılar tarafından kutsanmış biri olduğunu düşünüyordu. Her zamanki gibi samimi ve konuşkandı. 2001 yılında teknoloji balonunun sönmeye devam etmesiyle birlikte yara almış ama yıkılmamıştı. Fakat 2002’de denize düştü ve boğuldu. Sanki sahip olduğu her şey okyanusun dibine gömülmüştü. Elinde birkaç yıl içinde 150 dolardan 3 dolara düşmüş hisse senetleri vardı. Yıl sonunda ise fonunun değeri yüzde 80 aşağıdaydı ve bu, teşvik primi kazanmaya başlaması için yüzde 400’lük bir yükseliş kaydetmesi gerektiğini gösteriyordu. Ocak 2003’de fonu kapattı ve duyduğum kadarıyla muhteşem geçen ilk iki yılda kazandıklarından kalan yaklaşık 5 milyon dolarla işi bıraktı. Bugüne kadar ortalıkta görünmedi. Şu anda Malibu’da yaşadığını ve bütün gün sörf yaptığını söylüyorlar.”

Aslında yukarıda anlatılan hikayenin tıpa tıp aynısını ben Türkiye’de en az üç kişiden dinledim. Bu hikayelerin sonu hep şöyle bitiyordu; “keşke o zaman bütün hisselerimi satıp paraya geçseydim de bir daha borsaya girmeseydim”. Fakat imkansızdır. Çünkü içinizdeki ses size en büyük olduğunuzu ve ne büyük bir yatırımcı olduğunuzu söyler. Dolayısıyla da bu performansla gelecek iki yılda daha ne büyük paralar kazanacağınızın hayaliyle, piyasanın önünüzde açtığı derin çukura düşersiniz.

Herhalde piyasadan daha güçlü bir yatırımcı olsa olsa John Maynard Keynes olurdu. Tartışmasız 20. yüzyılın bir numaralı ekonomistidir. Dünyayı yerinden sallamış ve 1930’lardan itibaren ekonomiler O’nun önerileri sayesinde düzlüğe çıkmıştır. Fakat kitabın 395.nci sayfasındaki şu paragrafı okuyun;

“Kasım 1937’de önemli piyasalarda hisse senetleri hızla düşmeye başlamıştı. Keynes’in hem New York hem de Londra’da büyük kredileri vardı. Portföyü değer kaybettikçe sağlığı bozuluyordu. Hisselerine olan sadakatini koruma felsefesine bağlı kalmak istiyor, ama krediler kendisini kemiriyordu. 21 Ekim 1937’de Keynes “..fiyatların dibe yaklaştığını anıyorum” diye yazıyordu. Dokuz gün sonra Wall Street’de yeni bir düşüş görülmüş, fiyatlar daha da aşağı sürüklenmişti ve Keynes bu en sağlam hisselerini satmak anlamına bile gelse, borcunu azaltmanın doğru olacağına karar verdi. 1938 yılı sonlarında sermayesi 140 bin sterline inmiş, portföyü yüzde 62 değer kaybetmişti. Üçüncü kez neredeyse iflasın eşiğine geliyordu ve karısı Lydia’ya sık sık bunalım geçirdiğini, sinirlerinin alt üst olduğunu söyleyerek yakınıyordu. 1946 yılında öldüğünde geride 400 bin sterlinlik bir yatırım portföyü bırakmıştı.” Keynes hayatı boyunca tam üç defa portföyünü sıfırlamış.

Kitabın 185.nci sayfasında "Yalnızca benciller veya Aptallar Tepe ve Dip Noktalarının Peşine Düşer" başlığıyla verilen bölümde Dave isimli kişinin yatırım stratejisini bence çok dikkatli okuyun. Çünkü bunca yıllık tecrübeden sonra benim de karar kıldığım en sağlıklı yatırım stratejisi olduğunu düşünüyorum. Yani bir şirket değerli olabilir ama piyasa ona değer vermiyorsa almamak gerekir. Bir şirket size göre değersiz olabilir ve yatırım için uygun görmeyebilirsiniz, fakat eğer piyasa değer veriyorsa, piyasaya uyun derim. Bu felsefe benim en beğendiğim felsefedir.. Çünkü piyasanın gücünü kabul etmiş ve piyasayla dost olmayı seçmiş oluyorsunuz...


Sonuç olarak bence bu kitabı bütün fon yöneticileri, portföy yöneticileri, kendi parasını yönetenler okumalıdır. Aslında bu kitap beynimizin çalışma mekanizmasının nasıl öldürücü olabileceğinin birçok örneğiyle dolu. Diğer taraftan eğer hedge fonlar bir çözülürse dünyada gerçekten kıyamet kopabilir. Zaman zaman bunun eşiğine gelindi ve LTCM fonunu Greenspan kurtardı. Şu an kağıt kulelerin üzerinde oturuyoruz ve Roubini ile Edwards bu kağıt kulelerin eninde sonunda çökeceğini söylüyorlar. Elliot’culara göre ise 1929 buhranının 82.nci yılı yani 2011 yılı kağıttan kulelerin çöktüğü yıl olacak.

Dünya’da 1800’lü yıllardan bu yana uygulanan para sistemlerinin nasıl çöktüğünü derinlemesine okudum. Örneğin 1945’de Keynes’in önderliğinde uygulamaya kona Bretton Woods 1970’de çöktü. Her para sitemi mutlaka çöküyor. 1970’den beri dünya ekonomileri dalgalı kur sistemine geçtiler. Ama şimdi dünya ekonomisini tek başına sallamaya başlayan Çin’in parası sabit kur olunca, başta ABD olmak üzere gelişmiş ülkelerin dış ticaret açıkları büyüdü. Bütün para sistemlerinin çöküşünde dış ticaret dengesizlikleri bulunuyor. Dolar artık ölüm döşeğinde ve dünya’ya yeni bir para gelecek. Bu paranın ne olduğunu tahmin edin bakalım… Global Single Currency ( yani ülke paraları kalkacak) ve dünyada sadece bir para birimi kullanılacak. Tabi ki bu öyle kolay olacak bir iş değil ama belki de 20 yıl sonra insanlar dünyada tek para birimi kullanıyor olabilirler. Tek para birimi konusunda SPK’da daire başkanı olan sayın Celali Yılmaz’ın çok güzel bilimsel çalışmaları bulunuyor. Eliot analiizne pek güvenmeme ama ben de Elliotcuların dediği gibi 2011 veya 2013 yıllarında, yeni bir dünya ekonomik buhranı bekliyorum. Çünkü şu an dünyadaki bütün ekonomik dengesizlikler, faizlerle oynayarak tüketimi yüksek tutma ve ekonomik büyümeyi sağlama çabaları bence doğal süreci sadece geciktiriyor.

Kitabı satın almak için tıklayınız.